Gökbilimciler, Güneş Sistemi dışındaki ilk uyduyu saptamış olabileceklerini açıkladı. Öte yandan cismin bulunduğu sistemin tuhaflığı, kesin sonuçlara varmayı zorlaştırıyor.

Bilim insanları bugüne kadar Güneş Sistemi dışında yaklaşık 6 bin gezegen, yani ötegezegen keşfetti. Ancak bu cisimlerin etrafında dönen öte uyduları belirlemek daha zorlu bir iş. Daha önceki gözlemlerde bazı öte uydu adayları öne çıksa da henüz hiçbiri doğrulanmadı. 

Avrupa Güney Rasathanesi’nin Çok Büyük Teleskop’unu (Very Large Telescope / VLT) kullanan araştırmacılar, CD-35 2722 adlı sistemde böyle bir uydu bulmuş olabileceklerini düşünüyor.

Dünya’dan yaklaşık 72 ışık yılı uzaklıktaki CD-35 2722 isimli yıldız, Güneş’in aşağı yukarı yarısı kadar kütleye sahip. 

Bu yıldızın yörüngesinde ise Jüpiter’in yaklaşık 30 katı kütleye sahip bir kahverengi cüce dönüyor. Kahverengi cüceler, yıldızlar gibi oluşmaya başlıyor ancak çekirdeklerinde hidrojenin helyuma dönüşmesini tetikleyecek kadar kütle toplayamadıkları için yıldız olamıyor. Bu cisimler, en büyük gaz devi gezegenlerden daha büyük, en küçük yıldızlardan ise daha küçük oluyor.

Sistemi sıradışı kılan unsursa, bu kahverengi cücenin yörüngesinde de başka bir cismin olması. Jüpiter’e yakın kütleye sahip bu cisim uydu gibi görünse de gökbilimciler kesin bir sonuca varmak için erken olduğunu belirtiyor.

Şili’deki Diego Portales Üniversitesi’nden çalışmanın başyazarı Kevin Hoy, “Bu sistemi ‘gezegen’ ve ‘uydu’ gibi Güneş Sistemi temelli kelimelerle tanımlamak biraz zor” diyerek ekliyor: 

Öte uydunun bir gezegen sayılabilecek kadar kütleye sahip olduğu apaçık ortada ancak bir yıldızın etrafında dönmüyor; yıldız etrafında dönen bir cismin etrafında dönüyor.

Normalde bir yıldız etrafında dönen bir cismin yörüngesindeki cisim uydu olarak tanımlanıyor. Ancak Hoy’un “aşırı tuhaf” dediği bu sistemdeki “uydu”, bileşimi ve boyutu bakımından Güneş Sistemi’ndeki birçok uydudan farklı olduğu için tanımlama zorlaşıyor. 

Bulguları hakemli dergi Nature’da dün (22 Temmuz) yayımlanan çalışmanın bir diğer yazarı Alice Zurlo, “Güneş Sistemi’nin yıldızıyla gezegenler ve uydular arasındaki ayrımlar net olduğundan uydu gibi şeyleri tanımlamak basit” diye açıklıyor:

CD-35 2722 sisteminde ise yıldızlar, gezegenler ve uydular arasındaki çizgiler bulanıklaştığı için her şeyi tanımlamak daha karmaşık hale geliyor.

Yine de bilim insanları bu cismin “exomoon” olmasa da “exosatellite” diye isimlendirilebileceğini söylüyor. Her iki terim de Türkçede çoğu zaman “öte uydu” diye karşılanıyor ancak ilki, Ay gibi doğal uydulara; ikincisi de hem yapay hem de doğal olabilecek uydulara karşılık geliyor.

Hoy, “Bu örnekte, Güneş Sistemi’ni tanımlamak için icat ettiğimiz kelimeleri, diğer sistemleri tanımlamak için ne kadar genişletebileceğimizin sınırlarına ulaşıyoruz” diyor.

Şili’de inşa edilen Son Derece Büyük Teleskop’un (Extremely Large Telescope) tamamlandıktan sonra öte uyduları keşfetme çalışmalarına önemli katkılar sunması bekleniyor.

Independent Türkçe, Popular Science, Space.com, Reuters, ESO, Nature

Derleyen: Büşra Ağaç