Şimdi Nereye Gidiyoruz?

Editörden

n okuyoruz| Bültenden Herkese Merhaba!

Bu ayın odağında Digital News Report 2026 üzerinden içerisinde olduğumuz kritik dönüşüm sürecini ve buna karşı verdiğimiz tepkilerin anlamını inceledim. Haziran ayı boyunca öne çıkan medya ve teknoloji dünyası haberlerini de her zaman olduğu gibi bültenin devamında bulabilirsiniz.

Bültene geçmeden önce bir duyuru: Newslabturkey olarak bağımsız medyanın kapasite ve işbirliği geliştirme süreçlerine destek olmak için Sinerji 360 isimli iki yıllık yeni bir program başlatıyoruz. Programla ilgili detayları burada bulabilir ve başvuru için bu sayfayı ziyaret edebilirsiniz.

Görüş, yorum ve önerilerinizi her zaman bekliyorum.

Önümüzdeki ay görüşmek üzere!

—Ahmet Alphan Sabancı

Şimdi Nereye Gidiyoruz?

Her yıl olduğu gibi Reuters Institute tarafından hazırlanan Digital News Report’un yenisinin gelmesiyle birlikte dijital haberciliğin ve genel olarak gazeteciliğin durumu üzerine geniş bir gözlem yapma ve gidişatı tartışma fırsatına eriştik.

Her ne kadar bazı temel noktalarda geçtiğimiz birkaç yılın trendlerinin devamı gibi görünse de, çok kritik başlıklardaki veriler bize önemli bir kırılma noktasında olduğumuzu gösteriyor. Bunların başında, rapora dair birçok yazıda ve raporun kendisinde de öne çıkarılan platformların zirveye oturması geliyor. İlk kez sosyal medya ve video platformları habere ulaşmak için en çok tercih edilen alan hâline geldi ve kurumların sitelerini ve uygulamalarını da geride bıraktı. Bu bir yandan platformların artan gücünü, diğer yandan da pasif haber tüketimi alışkanlıklarının giderek daha da yaygınlaştığını bize gösteriyor.

Konu yapay zekâ olduğunda ise kullanımdaki artış çok net bir şekilde karşımıza çıkıyor. Genel ortalamada haber tüketiminde YZ kullanımı %10 seviyesine ulaşmış durumda ve bu trendin yavaşlaması için önümüzde hiçbir sebep yok — Türkiye ise %14 ile küresel ortalamanın da net bir şekilde üzerinde. Daha arka planda kalan ama benim önemli olduğunu düşündüğüm veri ise kimin haber tüketiminde YZ kullandığı. Burada üç grup özellikle öne çıkıyor: gençler, toplumsal güvenin düşük olduğu ülkeler ve daha aktif haber okuyucuları. Üstelik linklere tıklama konusunda da durum korkulduğu kadar kötü değil, YZ kullananların haber linklerine tıklama oranı sosyal medyanın net bir şekilde üzerinde.

Pasif haber tüketimi ve platformların yükselişi aynı zamanda haber odaklı içerik üreticilerinin de yükselişini destekliyor. İnsanların aktif haber tüketiminden uzaklaşması ve gündemi daha “keyifli” bir formatta takip etmek istemesi bu kitlenin yükselişini destekliyor ve onları giderek daha önemli bir aktör hâline getiriyor.

Bütün bunlar aslında bize daha ciddi sorular sormanın ve bazı alışkanlıkları bırakıp yeni bakış açıları geliştirme zamanının çoktan geldiğini gösteriyor. Geldiğimiz bu noktada hâlâ kimin gazeteci olduğunu belirlemeye ve eşik bekçiliği yapmaya çalışmanın, 2010’larda öğrenilen modellerde ısrar ederek veya kendi şartlarını korumaya çalışarak ilerlemenin giderek anlamsızlaştığı bir noktadayız. Çünkü karşımızdaki bütün veriler ve gelişmeler bize geri dönüşü olmayan bir dönüşüm sürecinde olduğumuzu söylüyor.

Böyle bir ortamda savunmacı bir pozisyon almaya çalışmak veya korumacı ve muhafazakar bir tutum sergilemek yalnızca kontrolü yitirmeye sebep olacaktır. Kontrol yitirildiği anda da başkalarının yazdığı kurallar ve sınırlar içerisinde oynamak zorunda kalırsınız. Oysa bu dönüşüm sürecinin getirdiği belirsizlik daha aktif bir rol oynamaya ve izleyeceğimiz rotayı şekillendirecek bir güç elde etmeye de imkan tanıyor. Ama bu imkanı değerlendirebilmek için cesur hareket etmek ve yeni şeyler öğrenmek şart.

Tam da bu yüzden başlıktaki soruya nasıl cevap verdiğiniz çok önemli. Eğer sorunun cevabını başkalarının ne yaptığında arıyor ve kendinizi pasif bir yerde konumlandırıyorsanız, ilk iş bunu değiştirmeye odaklanmanız lazım.

Haziranda Ne Okuduk?

Gazetecilik Dünyası

• Japonya’da gazeteciliğin genellikle daha güvenli sularda yüzmeyi tercih etmesi ve araştırmacı gazeteciliğe ayırdıkları kaynakları kısmasını avantaja çeviren Tansa, şu anda ülkede yeni bir araştırmacı gazetecilik modelini geliştiren aktör konumuna gelmiş.
• New York Times’ın patronu A.G. Sulzberger’in WAN-IFRA World News Media Congress’te yaptığı konuşma sektörün içerisinde bulunduğu belirsizlik hâline karşı ne yapılabileceği konusunda önemli tavsiyeler içeriyor ve herkesin okumasında/dinlemesinde fayda olduğunu düşünüyorum.
• Tahmin piyasaları ve bunların gazetecilikle olan ilişkisinden önceki sayılarda bahsetmiştim. Bu alandaki en kritik sorulardan birisi de bu platformlarla ilgili nasıl etik bir gazetecilik yapılabileceği. Henüz net bir cevabımız olmasa da bu konuyu tartışmakta fayda var.
• FT Strategies ve WAN-IFRA tarafından ilk kez yayınlanan “Future Newsrooms Study” haber kurumlarının dönüşümünü takip etmek isteyenler için çok önemli bir çalışma. Çalışmada özellikle öne çıkan detaylardan birisi de şu anda haber kurumlarında oluşmaya başlayan yeni pozisyonlar ve bunların sektörün geleceğiyle ilgili söyledikleri.
• Dönüşüm demişken… Gazetecilik sektörünün kitleyle olan ilişkisindeki en büyük zayıf noktalardan birisi, herkesi aktif birer haber tüketicisi olarak görmeleri. Oysa pasif haber tüketiminin giderek yaygınlaşması ve haber tüketim alışkanlıklarının giderek alışık olduğumuz modellerin dışına taşması, kitleyle olan ilişkiyi ve ona dair mental kalıpları yenilemeyi gerektiriyor.

Medya Ekonomisi

• YouTube, haber kurumlarının ödeme duvarlarını kanallarına entegre edebilecekleri bir sistem üzerine çalıştıklarını söylemiş. Eğer teknik zorlukların üstesinden gelebilirlerse bu tür bir özellik hem haber kurumlarının gelirini artırabilir hem de YouTube’da daha fazla üretim yapma konusunda da motive edebilir.
• Le Monde’un CEO’su OpenAI ile yaptıkları anlaşmanın sonucunda trafik artışı kısıtlı olsa da her iki tarafın da bu anlaşmadan kârlı çıktığını söyledi. Bu tür yorumların giderek artması, YZ şirketleriyle gazetecilik arasındaki ilişkinin de değişmeye başladığının bir işareti.
• Yerel gazete siteleri üzerinden yapılan kapsamlı bir çalışma, iyi ve ciddi haberlerin bir okuru aboneye dönüştürme konusunda en başarılı kategori olduğunu gösteriyor. Fakat bu abonelik seviyeleri henüz yayınları tek başına ayakta tutmaya yetmiyor.
• Substack, platformundaki bültenlerin daha rahat bir şekilde sponsorluk alabilmesini sağlayacak bazı özellikler ekledi. Bu sayede abonelikten yeterince kazanamayan ama sponsor alma konusunda tecrübesi olmayanların da gelir modellerini geliştirebilmesini istiyorlar.
• The Economist’in abonelerine özel video içerikler yayınladığı Economist Insider, açıldığı günden bu yana abonelerin daha uzun süre kalmasına ve daha fazla abone kazanmalarına yardım etmiş.

Yasalar ve Yasaklar

• SXSW London etkinliğinde konuşmacı olmaları beklenen Amerikalı yorumcular Cenk Uygur ve Hasan Piker, İngiltere hükümetinin gerekçe göstermeden giriş izinlerini iptal etmesi sebebiyle ülkeye giriş yapamadı. Resmi bir açıklama olmasa da hükümetin Uygur ve Piker’in İsrail’e yönelik eleştirilerini beğenmemesinin bu kararın arkasındaki sebep olduğunu düşünenler çoğunlukta.
• Birleşik Krallık da 16 yaş altına sosyal medyayı yasaklayan ülkeler arasına katıldı ama Taylor Lorenz’in de söylediği gibi bunun büyük teknoloji şirketlerine nasıl bir güç verdiğinin farkında değiller. Bu yasağı ilk hayata geçiren ülkelerden birisi olan Avustralya da ise her beş çocuk ve gençten dördü yasağı aşıp kullanmaya devam ettiklerini söylüyor.

Medya ve Teknoloji

• Beehiiv, Cloudflare ile ortaklaşarak bütün kullanıcılarına YZ botlarının ürettikleri içeriklerle nasıl ve ne kadar etkileşime girebileceğini kontrol etmelerini sağlayan araçlara erişim imkanı veriyor. Bunu nasıl kullanacakları ise tamamen Beehiiv kullanıcılarına bağlı.
• Apple’ın işletim sistemlerine gelecek güncellemeleri de duyurduğu WWDC 26 yine bolca dikkat çekici yeni özellik ve güncellemeler ile sona erdi. Siri’nin YZ ile güncellenmiş hâli de dahil olmak üzere birçok yeni özelliğe dair burada ve burada iki iyi özet bulabilirsiniz.
• Güncel veriler dünya genelinde günlük izlenme sayılarında YouTube’un Netflix’i de geride bırakarak zirveye yerleşmiş. Bunun ne kadarı YouTube’un başarılı stratejileri, ne kadarı Netflix’in kötüye gidişi yüzünden emin değilim.
• Google aramada YZ özelliklerini ön plana çıkarırken websitelerin görünürlüğünü kaybetmemesi için de ek güncellemeler yaptı. Bunlar arasında en önemlilerinden birisi de Google kullanıcılarına tercih ettikleri siteleri ve haber yayınlarını öncelikli kaynak olarak seçme imkanı vermesi. Böylece arama esnasında kullanıcının seçtiği kaynaklar daha önce çıkıyor ve YZ cevaplarında önceliklendiriliyor.
• Yaklaşık iki yıllık bir aranın ardından Meta’nın X alternatifi Threads Türkiye’de tekrar kullanıma açıldı. Bizim uzak kaldığımız bu iki yıl içerisinde Threads büyümeye devam etti ve şu anda aylık 500 milyon aktif kullanıcı seviyesine ulaşmış durumda. Bu da onu X ile aynı seviyeye getiriyor.

Yapay Zekâ

• YZ şirketleriyle haber kurumları arasındaki lisanslama süreçlerini bir standarta oturtmak için Şubat ayında kurulan Standards for Publisher Usage Rights koalisyonu, geçtiğimiz ay içerisinde yirmiye yakın uluslararası yayını koalisyona kabul etti.
• Yapay zekâ kullanımının haberlerde nasıl belirtilmesi gerektiği hâlâ önemli bir soru işareti. Son dönemde yapılan akademik çalışmalar buna bir cevap bulmaya çalışıyor ve değerli tavsiyeler sunuyor.
• Eğer YZ kullanımınızı sohbet botları seviyesinin ötesine taşımak istiyorsanız agentic kullanım şart fakat bunları nasıl en iyi şekilde kullanabileceğinizi ve hatta nereden başlamanız gerektiğini çözmek zor olabiliyor. Bu alanda en iyilerden birisi olan ve benim de düzenli olarak kullandığım Claude Cowork için hazırlanan bu rehber size başlangıç konusunda yardımcı olabilir.
• YZ modellerinin hızlı gelişimi bir zamanlar ajansların ve yaratıcı sektörlerden isimlerin deneysel projeleri olan YZ influencerların herkes tarafından üretilebilmesine ve aklınıza gelebilecek her amaç için kullanılmasına neden oluyor. Üstelik bunları ayırt etmek her geçen gün daha da zorlaşıyor.
• Yapay zekâ araçlarının sanat ve diğer yaratıcı alanlarda kullanımına dair tartışmalar hız kesmeden devam ediyor. Eğer bu konuda sosyal medya kavgalarından daha anlamlı ve sizi düşünmeye itecek bir şeyler arıyorsanız Mat Dryhurts’ün bu röportajını mutlaka okuyun derim.

Kaynak: NewsLab Turkey