Bilim insanları yaşlanmayla bağlantılı hastalıkların üstesinden gelinmesi halinde ortalama insan ömrünün ne kadar olacağını hesapladı. 

Yaşlanmayla birlikte kanser ve demans gibi çeşitli hastalıklar ortaya çıkarken araştırmacılar, insan ömrünü uzatma çalışmalarında bu rahatsızlıkların işleyişine odaklanıyor.

Diğer yandan bu hastalıkların dışında genetik faktörler de yaşam süresinde önemli bir rol oynuyor.

Yaşam süresi boyunca DNA’da rastgele mutasyonlar birikiyor. Her hücre bölünmesinde DNA’da küçük hatalar ortaya çıkabiliyor ve insan vücudu bunları onarmada başarılı olsa da mükemmel performans sergilemiyor.

Somatik mutasyon denen bu değişimler genellikle zararsız olsa da bazı durumlarda kanser gibi hastalıklara yol açabiliyor.

Rusya’daki Skolkovo Bilim ve Teknoloji Enstitüsü’nden araştırmacılar, hastalıkların üstesinden gelindiği durumda somatik mutasyonların tek başına insan ömrünü ne kadar sınırlayacağını belirlemek üzere bir çalışma yürüttü.

Ekip bu çalışmanın, insanların gelecekte ne kadar yaşayacağına dair bir tahmin yürütmediğini vurguluyor. Daha ziyade, somatik mutasyonların yaşlanma üzerindeki etkisini anlamayı amaçlayan bir düşünce deneyi olduğunu söylüyorlar.

Bilim insanları işe, DNA’daki mutasyonların hayati organlar üzerindeki etkisini sistematik biçimde hesaplayan matematiksel bir model geliştirerek başladı.

Ardından bu bilgiye dayanarak, yaşa bağlı hastalıklardan arınmış bir insan popülasyonunun yaşam süresini hesapladılar. 

Bulguları hakemli dergi npj Aging’de yayımlanan modele göre, diğer tüm yaşlanma mekanizmalarının ortadan kaldırıldığı varsayımsal bir senaryoda somatik mutasyonlar medyan yaşam süresini 1759 yıldan 156 yıla indirebilir.

Hayati organların tamamına ilişkin modeller hesaba katıldığında medyan yaşam süresi 146 ila 194 yıl olarak hesaplandı. 

Bu, gelişmiş ülkelerdeki mevcut ortalama yaşam beklentisinin yaklaşık iki katına denk geliyor.

Çalışmanın liderliğini üstlenen Dmitrii Kriukov, bulguların deneysel veriyle değil, matematiksel bir tahminle elde edildiğini belirterek ekliyor:

Somatik mutasyonların, yaşlanma üzerindeki etkisi tek başına şaşırtıcı derecede zayıf olsa da diğer mekanizmalarla birleştiğinde kritik hale gelebileceğini gösteriyoruz.

Araştırmacılar deri ve karaciğer gibi dokuların, eski hücreleri sürekli yenilediğini ve bunu çok uzun süre boyunca yapabileceğini de tespit etti. 

Buna karşılık kalp ve beyindeki pek çok hücre uzun süre yenilenmeden kaldığı için yıllar içinde mutasyon biriktiriyor. Ekip, yaşam süresindeki sınırlamanın büyük ölçüde bu uzun ömürlü hücrelerden kaynaklandığı sonucuna vardı.

Çalışma, yaşlanma karşıtı çalışmalar için yeni bir çerçeve sunarak farklı mekanizmalara yönelik stratejilerin geliştirilmesinin önünü açıyor.

Makalenin yazarlarından Ekaterina Khrameeva, “Artık sadece mutasyonların zararlı olduğunu söylemekle kalmıyor, aynı zamanda yaşam süresini ne kadar kısalttıklarını kesin şekilde ölçebiliyor ve katkılarını diğer yaşlanma süreçleriyle karşılaştırabiliyoruz” diyerek ekliyor:

Bu çalışma, hangi yaşlanma mekanizmalarının en çok dikkati ve kaynağı hak ettiğini anlamak açısından önem arz ediyor.

Independent Türkçe, Science Alert, MedicalXpress, npj Aging

Derleyen: Büşra Ağaç