Romantik ilişkiler ideal olarak iki yetişkinin birbirini seçmesi, desteklemesi ve birlikte bir hayat kurmasıdır. Ancak pratikte bazı ilişkiler bu dengeyi kaybeder ve ilişki, eşit iki bireyin ortaklığından çıkıp bir tarafın diğerinin hayatını yönettiği bir yapıya dönüşür.
Bu noktada ilişki artık romantik bir bağ olmaktan çok, fark edilmeden oluşmuş bir “yönetici–bağımlı” sistemine benzer.
Bu tür ilişkiler genellikle dışarıdan normal hatta başlangıçta oldukça çekici görünür. Kişi ilk aşamada daha ilgili, daha özenli, daha çözüm odaklı ve “her şeyi bilen” bir profil çizebilir. Karşı taraf da bunu güven verici ve güçlü bir karakter olarak algılayabilir. Ancak zaman geçtikçe bu görüntünün sürdürülebilir olmadığı ortaya çıkar. Günlük hayatın küçük ama sürekli sorumlulukları devreye girdikçe gerçek yapı görünür hale gelir.
İlişki ilerledikçe bir taraf giderek daha fazla karar veren, plan yapan, organize eden ve sorun çözen kişiye dönüşür. Diğer taraf ise bu sürecin dışına daha çok çekilir ve farkında olmadan pasif bir konuma yerleşir.
Başlangıçta küçük görünen “sen karar ver”, “sen bilirsin”, “ben anlamam” gibi ifadeler zamanla bir yaşam biçimine dönüşür. Böylece ilişkideki zihinsel ve duygusal yük tek tarafa birikmeye başlar.
Bu birikim aslında en kritik noktadır. Çünkü romantik ilişki, eşit emekle yürüyen bir yapı olmaktan çıkar ve bir tarafın sürekli “taşıdığı” bir sisteme dönüşür.
Bir kişi hem kendi hayatını hem de ilişkinin akışını yönetmeye başlarken, diğer kişi giderek daha az inisiyatif alan, daha az sorumluluk üstlenen ve daha çok yönlendirilmesi gereken bir konuma kayar. Bu durum bir süre sonra doğal bir denge gibi görünse de aslında ciddi bir dengesizliktir.
Zamanla bu yapı duygusal sonuçlar üretmeye başlar. Sürekli düşünen ve taşıyan taraf için ilişki artık romantik değil, zihinsel olarak yorucu bir sorumluluk alanına dönüşür. Çünkü ilişki içinde spontane bir paylaşım değil, sürekli bir yönetim ve kontrol ihtiyacı vardır. Bu da doğal olarak tükenmişlik hissi yaratır. Diğer tarafta ise bağımlılık artar; kişi kendi başına karar verme kasını daha da az kullanmaya başlar.
Bu modelin en görünmez ama en kritik tarafı şudur: sorun “beceriksizlik” değil, sorumluluktan sistematik kaçıştır. Kişi bilinçli olarak değil ama davranış kalıplarıyla yetişkin rolünü partnerine devreder. Böylece partner, farkında olmadan bir sevgili değil, bir tür hayat yöneticisi ya da ebeveyn rolüne itilir. Bu da ilişki dinamiğini kökten değiştirir.
Bu noktada cinsiyet farkı önemli değildir. Bu model hem kadınlarda hem erkeklerde görülebilir. Bir taraf “yöneten ve taşıyan ebeveyn”, diğer taraf “yönlendirilen ve bağımlı çocuk” rolüne kayar.
Bu roller değişebilir ama yapı aynı kalır. Bu nedenle sorun bireyden çok, ilişki içindeki rol dağılımının bozulmasıdır.
Uzun vadede bu tür ilişkiler genellikle sürdürülebilir olmaz. Çünkü romantik çekim, eşitlik ve karşılıklı emek üzerine kurulur. Sürekli veren ve sürekli alan bir yapı ise zamanla hem duygusal bağları zayıflatır hem de saygıyı azaltır.
Bir noktadan sonra ilişki, “birlikte yaşanan bir deneyim” olmaktan çıkar ve “bir tarafın diğerini yönettiği bir sistem” haline gelir.
Sağlıklı ilişki modeli ise bunun tam tersidir. İki tarafın da kendi hayatını yönetebildiği, sorumluluk alabildiği, gerektiğinde destek olduğu ama birbirini taşımadığı bir yapı.
Burada destek vardır ama bağımlılık yoktur; yakınlık vardır ama ebeveynleşme yoktur. En kritik fark budur.
Sonuç olarak mesele “kim daha güçlü, kim daha zayıf” meselesi değildir. Asıl mesele, iki insanın da yetişkin rolünü koruyup koruyamadığıdır. Çünkü romantik ilişki ancak iki taraf da kendi hayatını taşıyabiliyorsa eşit ve sağlıklı kalabilir. Aksi durumda ilişki, fark edilmeden bir bakım ilişkisine dönüşür ve bu da uzun vadede hem duygusal yıpranma hem de kopuş üretir.
İlişkinizi test edin
Kendinize dürüstçe şu soruları sorun: İlişkinizde kararların çoğunu tek bir taraf mı alıyor? Günlük planlama, problem çözme ve organizasyon hep aynı kişiye mi kalıyor? Bir taraf sürekli “yöneten”, diğer taraf sürekli “uyum sağlayan” mı? Eğer cevaplar “evet”e yakınsa, bu ilişki bir romantik ortaklıktan çok ebeveynleşmiş bir düzene kaymış olabilir.
İlişkide “Ebeveyn Arama” Modeli was originally published in Türkçe Yayın on Medium, where people are continuing the conversation by highlighting and responding to this story.
Kaynak: Medium Türkçe Yayın