Dünya’ya 48 ışık yılı uzaklıkta heyecanlandıran keşif: Kayalık gezegenin atmosferi olabilir
Dünya’nın yaklaşık 48 ışık yılı uzağında bulunan kayalık bir gezegen, Dünya dışındaki yaşam arayışında yeniden bilim insanlarının odağına girdi. Gökbilimciler, LHS 1140b adlı ötegezegenin çevresinden uzaya kaçan helyuma ilişkin işaretler tespit etti.
Science dergisinde yayımlanan araştırmaya göre yakın kızılötesi gözlemler, helyumun gezegenin üst atmosferinden kaçtığını gösterdi. Bir gazın gezegenden uzaya kaçabilmesi için öncelikle gezegenin çevresinde bir gaz tabakasının bulunması gerektiğinden, bulgu LHS 1140b’nin atmosfere sahip olduğuna yönelik önemli bir kanıt olarak değerlendirildi.
LHS 1140b’nin yıldızının “yaşanabilir bölgesinde” yer alması keşfin önemini artırdı. Bu kavram, bir gezegenin yüzeyinde uygun koşullar altında sıvı su bulunmasına imkân verebilecek uzaklık aralığını ifade ediyor. Ancak yaşanabilir bölgede olmak, bir gezegende mutlaka su veya yaşam bulunduğunu göstermiyor.
HELYUM 2024’TE GÖRÜLDÜ, 2025’TE TESPİT EDİLEMEDİ
Araştırmacılar, LHS 1140b yıldızının önünden geçerken gezegenin çevresinden süzülen yıldız ışığını spektroskopi yöntemiyle inceledi. Gezegen atmosferindeki gazlar ışığın belirli dalga boylarını soğurduğu için bilim insanları, oluşan izlerden atmosferin bileşimine ilişkin bilgi edinebiliyor.
Yakın kızılötesi geçiş tayflarında helyum soğurulması tespit edildi. Sinyal 2024 yılındaki gözlemlerde görülürken 2025 yılındaki gözlemde aynı helyum izi belirlenemedi. Araştırma ekibi bu farklılığın, atmosferden gaz kaçışının zaman içinde değişebildiğini gösterebileceğini değerlendirdi.
Gözlemler, Şili’deki Las Campanas Gözlemevi’nde bulunan Magellan Clay Teleskobu’na bağlı yakın kızılötesi spektrograf kullanılarak gerçekleştirildi. Araştırmacılar aynı sistemde yer alan, daha küçük ve yıldızından daha yoğun ışınım alan LHS 1140c gezegeninde ise helyum sinyaline rastlamadı.
ÜST ATMOSFERİ HELYUM AÇISINDAN ZENGİN OLABİLİR
Araştırmacılar elde edilen sonuçları, LHS 1140b’nin üst atmosferinin helyum açısından zengin, hidrojen açısından ise fakir olabileceği şeklinde yorumladı. Daha ağır uçucu maddelerin atmosferin alt katmanlarında tutuluyor olabileceği değerlendirildi.
Helyumun hafif bir gaz olması, atmosferin üst bölgelerine ulaşmasını ve uzaya kaçmasını kolaylaştırıyor. Bu nedenle gezegenden uzaklaşan helyumun tespit edilmesi, görünmesi daha zor olan alt atmosfer katmanlarının varlığı hakkında dolaylı bir ipucu sağlıyor.
Araştırmanın başyazarı Collin Cherubim ve ekibinin kullandığı modeller, daha önce LHS 1140b’de atmosferden kaçan helyum bulunabileceğini öngörmüştü. Yeni spektroskopik gözlemler bu tahminle uyumlu bir sinyal ortaya koydu.
YAŞAM İÇİN GEREKLİ KOŞULLAR ARAŞTIRILACAK
LHS 1140b, düşük kütleli bir kırmızı cüce yıldızın çevresinde dönüyor. Gezegenin kayalık yapıda olması, yıldızından sıvı suya imkân verebilecek miktarda enerji alması ve atmosfer taşıyor olabileceğine ilişkin bulgular, onu gelecekteki yaşam araştırmaları açısından önemli hedeflerden biri haline getiriyor.
Atmosferler gezegenlerin iklimini düzenleyebiliyor, yüzeylerini zararlı ışınımdan koruyabiliyor ve sıvı suyun uzaya kaçmasını sınırlandırabiliyor. Bununla birlikte araştırma, LHS 1140b’de su bulunduğunu veya atmosferin yaşama uygun bir bileşime sahip olduğunu göstermedi.
Bilim insanlarının gezegenin alt atmosferinde azot, su buharı veya yaşamla ilişkilendirilebilecek başka moleküller bulunup bulunmadığını anlayabilmesi için yeni ve daha hassas gözlemler yapması gerekiyor.
“İKİNCİ DÜNYA” OLDUĞU SÖYLENEMEZ
Araştırmanın sonuçları, LHS 1140b’de yaşam bulunduğuna dair bir kanıt sunmuyor. Helyum sinyalinin yalnızca bir yıldaki gözlemde tespit edilmiş olması nedeniyle bulgunun bağımsız gözlemlerle tekrarlanması da gerekiyor.
Araştırmacılar ayrıca gezegenin iç atmosferinin kesin bileşimini belirleyemediklerini ve yüzeyinde sıvı su bulunup bulunmadığını henüz bilmediklerini belirtti. Bu nedenle LHS 1140b’nin “Dünya’nın ikizi” ya da yaşam barındıran bir gezegen olarak tanımlanması bilimsel bulguların ötesine geçiyor.
To read the full story from the source: BirGün
