Bu hafta sonu OHSAD (Özel Hastaneler ve Sağlık Kuruluşları derneğinin) 15. kongresindeydim. Özel sektör temsilcilerinin yanı sıra sağlık, maliye ve çalışma bakanlıklarından bakan, bakan yardımcıları ve genel müdürleri ve bürokratlarından oluşan üst düzey katılım vardı. Paneller boyunca bir yandan SUT fiyatlarının (Maliye Bakanlığı fiyat tarifesi ) düşüklüğ ü ve artan işletme maliyetlerinin karşılanamaması tartışılırken, diğer yanda sağlık turizminin önü açıldığı takdirde Türkiye’nin önünde beliren inanılmaz fırsatlar konuşuluyordu. Aynı masada iki farklı gerçeklik vardı: mevcut sistemin baskısı ve geleceğin potansiyeli.
Toplantıda ayrıca USHAŞ ve benzeri yapıların sağlık turizminin geliştirilmesinde üstlenmesi gereken roller, uluslararası hasta akışının artırılması ve Türkiye’nin küresel sağlık markası haline gelmesi için beklentileri ve stratejileri de açık şekilde dile getirildi. Bu, yalnızca bir sektör tartışması değil; aynı zamanda bir ülke vizyonunun çerçevesiydi.
Tam da bu tabloyu düşündüğüm anda aklıma şu söz geldi:
“Dum spiro spero” — nefes aldığım sürece umut ederim.
Bu kadim ifade, çoğu zaman bireysel dayanıklılığın bir simgesi olarak yorumlanır. Oysa bugün, bu sözü bir ülkenin ekonomik hikâyesine uyarlamak mümkün. Çünkü ekonomiler de insanlar gibi nefes alır, daralır, zorlanır ve yeniden dengelenmeye çalışır. Türkiye’nin uzun yıllardır süregelen cari açık meselesi de tam olarak böyle bir hikâyedir.
Cari açık, yalnızca bir finansal gösterge değil, aynı zamanda yapısal bir gerçeğin yansımasıdır. Özellikle enerji ithalatına olan bağımlılık, bu açığın en temel belirleyicilerinden biri olmaya devam ederken, klasik çözüm arayışları çoğu zaman aynı döngü içinde kalmıştır. Oysa belki de artık soruyu değiştirmek gerekir: Türkiye cari açığını kapatmaya mı çalışıyor yoksa yeni bir ekonomik denge mi arıyor?
Bu sorunun cevabı, beklenmedik bir yerde, insanın en temel ihtiyacında saklı olabilir: sağlıkta.
Son yirmi yılda Türkiye, sağlık alanında sessiz ama son derece güçlü bir dönüşüm yaşadı. Uluslararası standartlarda hastaneler, yüksek deneyime sahip hekimler, rekabetçi maliyet yapısı ve coğrafi avantaj birleşerek Türkiye’yi küresel ölçekte dikkat çeken bir sağlık merkezi haline getirdi. Ancak bu gelişimi yalnızca “sağlık turizmi” başlığı altında değerlendirmek aslında daha büyük resmi gözden kaçırmak anlamına gelir. Çünkü burada söz konusu olan artık bir hizmetten çok daha fazlasıdır. Bu, giderek derinleşen bir sağlık ihracatı modelidir.
Bugün Türkiye’nin sağlık turizminde ulaştığı hasta sayısı yaklaşık 1,4 milyon seviyesindedir. Bu rakam önemli bir başarıyı ifade ederken, aynı zamanda henüz yolun başında olduğumuzu da gösterir. Çünkü bu sayı 10 milyon seviyesine ulaşırsa hasta başı ortalama gelirin 2 bin 500 dolar olduğu düşünülürse, sağlık ihracatı gelirleri 25 milyar dolar seviyesine taşınabilir. Bu büyüklük, yalnızca sektörel bir başarı değil; Türkiye’nin cari dengesini dönüştürebilecek makroekonomik bir kaldıraç anlamına gelir.
Bu noktada çarpıcı bir gerçek daha ortaya çıkar. Bugün sistem içinde bir SGK güvenceli hastadan elde edilen ortalama gelir yaklaşık 39 dolar seviyesindeyken, yabancı bir hastanın ortalama geliri 2 bin 500 dolar civarındadır. Bu fark, yalnızca finansal bir karşılaştırma değil; aynı zamanda Türkiye’nin sağlıkta nasıl bir değer üretim modeliyle ilerlemesi gerektiğine dair güçlü bir işarettir.
Dolayısıyla mesele yalnızca daha fazla hasta kabul etmek değil, doğru hasta segmentine, doğru modelle ulaşmaktır. Baskın olarak saç ekimi ile tanınan bir ülke olmak yerine ileri teknoloji ve risk düzeyi yüksek tedavileri sunan bir ülke olarak ön planda olması ile tanınmak daha doğru olacaktır. Sağlık turizmi bu anlamda bir yan faaliyet değil; aksine, Türkiye’nin sağlık ekonomisinin geleceğini şekillendirecek stratejik bir alan olarak ele alınmalıdır. Ancak bunun gerçekleşebilmesi için sağlık politikalarının bu vizyonu destekleyecek şekilde yeniden kurgulanması gerekmektedir.
Bu yeniden kurgunun en kritik unsuru ise kurumlar arası eşgüdümdür. Sağlık Bakanlığı’nın düzenleyici ve kaliteyi belirleyen rolü, Turizm Bakanlığı’nın tanıtım gücü, Ticaret Bakanlığı’nın teşvik mekanizmaları, Maliye Bakanlığı’nın finansal destek ve vergi politikaları ile Dışişleri Bakanlığı’nın özellikle sağlık amacıyla ülkemize gelecek hastalar için vize süreçlerini hızlandırıcı yaklaşımı… Tüm bu yapıların eş zamanlı ve ortak bir vizyonla hareket etmesi durumunda, bugün bir hedef olarak görülen tablo, kısa sürede somut bir ekonomik modele dönüşebilir.
Sağlık sektörü, klasik ihracat kalemlerinden ayrışır. Çünkü burada ihraç edilen şey yalnızca bir hizmet değil, aynı zamanda güven, iyileşme ve yaşam kalitesidir. Bir hastanın başka bir ülkeden Türkiye’ye gelerek tedavi olması, yalnızca ekonomik bir işlem değil; aynı zamanda bir ülkeye duyulan güvenin somut bir ifadesidir. Bu yönüyle sağlık ihracatı, yüksek katma değer üretme kapasitesine sahip, sürdürülebilir ve küresel dinamiklerle beslenen bir alandır.
Türkiye’nin önünde artık net bir eşik bulunmaktadır. Ya mevcut başarıyı sınırlı bir büyüme içinde sürdürecek ya da bu alanı stratejik bir ekonomik dönüşüm aracına dönüştürecektir. İkinci yol, yalnızca hasta kabul eden değil; sağlık modeli ihraç eden, bilgi ve sistem satan bir ülke olmayı gerektirir. Bu da Türkiye’yi bir destinasyondan çok daha fazlası, küresel bir referans noktası haline getirir.
“Dum spiro spero” ifadesi, tam da bu noktada yeni bir anlam kazanır. Artık mesele yalnızca nefes almak değil, o nefesi değere dönüştürebilmektir. Türkiye’nin rekabet avantajı da belki tam olarak burada yatmaktadır. Çünkü bu ülke, yalnızca tedavi eden değil, aynı zamanda iyileştirme deneyimini tasarlayan bir kapasiteye sahiptir.
Sonuç olarak, sağlık ihracatı bugün için Türkiye’nin cari açığını tek başına kapatan bir araç olmayabilir. Ancak doğru vizyon, güçlü sağlık politikaları ve kurumlar arası etkin iş birliği ile bu alan, Türkiye’nin ekonomik dengesini yeniden şekillendirebilecek güce sahiptir.
Belki de Türkiye için umut, yer altı kaynaklarında değil; insan hayatına dokunan, onu iyileştiren ve yeniden nefes almasını sağlayan sistemlerde saklıdır.
Ve belki de bugün bu sözü yeniden okumak gerekir:
Nefes aldığımız sürece umut vardır.
Ama birlikte hareket ettiğimiz sürece bu umut, gerçek bir geleceğe dönüşür.
Kaynak: Forbes Türkiye