Önceki yazıda son altı yılın yanan orman alanı ortalamasının önceki yıllardan 7 kat daha fazla olduğunu yazmıştım. Bu büyük kaybın temel nedenlerinden ilki yangınla mücadele bütçesinin aşırı şekilde kısılmış olması.
İster Cumhurbaşkanlığı sistemine geçiş deyin, ister “Ben ekonomistim” iddiasındakilerin iş bilmezliği deyin, 2018 yılından beri ülkede devam eden ekonomik kriz nedeniyle orman yangınlarıyla mücadeleye ayrılan yatırım bütçesi de devlet kurumlarında bütçe disiplini sağlanacak iddiasıyla büyük bir kısıntıya uğratıldı. Orman Genel Müdürlüğü (OGM) yatırım iş programlarına göre; OGM özel bütçesinden orman yangınlarıyla mücadeleye 2015 yılında 356 milyon TL (132,6 milyon $), 2016 ve 2017’de 285 milyon TL (98,9 ve 81,1 milyon $) ayrılmışken, 2018’de 191 milyon TL (42 milyon $), 2019’da 28 milyon TL (4,9 milyon $) ve 2020’de 56 milyon TL (8,2 milyon $) ayrıldı. Ülkede yaşanan yüksek enflasyon hesaba katıldığında, orman yangınlarıyla mücadeleye ayrılan payın her geçen yıl ciddi miktarda azaldığı ortaya çıkıyor. Bu azalmanın gerçek ölçütünü ortaya koymak için yangın bütçesindeki değişimin dolar bazındaki karşılığına baktığımızda; yangın bütçesinin 2015 ile 2019 yılları arasında ABD doları bazında yüzde 96 azaltıldığı çok açık.
2010 ile 2019 arasında yanan orman alanı ortalaması 7 bin hektardı. Bu miktar bütçe kesintisinden sonra 2020 yılında üç katına, yani 21 bin hektara çıktı. Buna rağmen 2021 yılında bütçe yine düşük tutularak 105 milyon TL’de (12 milyon $) kaldı ve bizler o yıl rekor miktarda (139 bin 500 hektar) ormanımızın yanışına öfkelenerek şahit olduk. İşin daha da kötü tarafı o yılki yangınla mücadele bütçesi çok küçük tutulduğu için, o yıl oluşan dev yangınlara karşı mücadele etmek için ekstra harcamalar yapmak zorunda kaldık ve yapılan harcamalar o yılki bütçenin 28 katına yani 2 milyar 968 milyon TL’ye (318,9 milyon $) fırladı. Yani iş bilmezlik nedeniyle halkımızın hem ormanları hem de parası yandı, bitti, kül oldu.
Bu yıkımlar bir sonraki yıl iktidarın aklını başına getirmiş midir derseniz, görünüşte getirmiş olsa da kazın ayağı hiç de öyle olmadı. İktidar, yükselen tepkiler nedeniyle 2022 yılında yangınlarla mücadele için 1 uçak ve 4 helikopter alımı sebebiyle OGM özel bütçesine 400 milyon TL, döner sermaye bütçesine de 2 milyar TL ekledi ve yangınla mücadele yatırım bütçesi toplamda 2,7 milyar liraya (162 milyon ABD doları) ulaştı. Fakat uçak ve helikopterler için ayrılan 2 milyar 400 milyon lira harcanmadığı gibi, bütçeye konulan diğer kalemlerin birçoğu için de alım yapılmayınca o yıl yangın mevsiminden önce sadece 204 milyon 229 bin TL harcandı. Yani o yıl ayrılan bütçenin sadece yüzde 7,6’sını kullanıldı. Bütçe ile kullanılan bütçe arasındaki benzer uçurumlar daha sonraki yıllarda (2023, 2024, 2025) hazırlanan Kurumsal Mali Durum ve Beklentiler raporlarında da ortaya çıktı. Yüksek bütçe ayrıldığı halde, bu şişirilmiş bütçenin çok küçük bir kısmı kullanıldığı için o yıllarda da normalin birkaç katı orman ekosistemimiz zarar gördü, örneğin 2025 yılında normalin 12 katına yakın (81bin hektar) ormanımız yandı. Kısacası kısılan veya şişirildiği halde harcanmayan yangın bütçesi son 6 yıl içinde büyük bir yıkıma neden oldu.
Bütçe kısıtlamalarının 2025’te yaşanan dev yangınlara etkisini şöyle örneklendirebilirim;
• 2024 ve 2025’te ödenek olmadığı gerekçesiyle Silvikültür ödenekli sıklık bakımları yaptırılmadığı için ormanlardaki kuru ağaçlar ve çalılar çıkarılmayarak ormanların yangına direnci azaltıldı.
• 2025’te orman işletmelerinin orman yolu ve yangın emniyet şeridi tamir bakım ve yapımı ihalesi yapması yasaklandı. Orman işletmelerinin iş makinesi kapasitesi yetersiz olduğundan yeni orman yolu ve yangın emniyet şeritleri yapılamadığı için yangınların hızla yayılması önlenemedi ve yangına müdahale hızı yavaşladı.
• “Tasarruf” nedeniyle orman işletme müdürlüklerinin yetkisi orman bölge müdürlüklerine devredildiği için yangınla mücadele eden ekiplere gereken acil ve zorunlu ihtiyaçların alınması daha da zorlaştı.
Bu gerçekleri yıllardır gündeme getirdiğimiz halde iktidar ve OGM hiçbir şeyden haberi yokmuş gibi halkın gözünü boyayarak ve orman talanındaki şiddeti arttırarak yoluna devam ediyor. Peki muhalefet ne yapıyor derseniz, onlar da gerçek sorun ve önerileri kamuoyuyla paylaşmak yerine, çıkabildikleri “muhalif” TV kanallarında “uçak, helikopter yetersiz”, “maden açacaklar”, “otel yapacaklar”, “onun için ormanı yaktılar” ezberlerine devam etmek için gün sayıyor.
Daha fazla bilgi için; Atmiş, E. 2025. Orman Yangınlarının Nedeni de Çözümü de Politiktir. TMMOB Birlik Haberleri Dergisi-Orta Sayfa. Kasım-Aralık 2025. S:2-13
Kaynak: BirGün