İlayda SORKU

Antep, Urfa ve Kilis başta olmak üzere birçok ilde geçtiğimiz günlerde etkili olan sel, fırtına ve dolu tarım alanlarında büyük yıkıma neden oldu.

Afetin ardından zarar gören üreticilerden bazılarının üretimi bırakma noktasına geldiği ortaya çıktı.

Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, Tarım Sigortaları (TARSİM) ekiplerince hasar tespit çalışmalarının başladığını duyursa da, tarla ve bahçelerdeki tablo çiftçinin ayakta kalamadığını gösterdi.

Öte yenden İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi de Antep ve Urfa’ya afet desteği olarak 150 milyon TL kaynak ayrıldığını açıklasa da, bu kaynağın ne kadarının tarım arazilerine ayrılacağı belirsiz.

Ziraat Mühendisleri Odası’ndan edindiğimiz bilgilere göre, Urfa’nın Halfeti, Birecik ve Viranşehir ilçelerinde dolu ve fırtına ciddi zarar yarattı. Fıstıkta yüzde 30-40, hububatta ise yüzde 10-15 oranında hasar oluştu.

HASAR YÜZDE 100’E ULAŞTI

Antep’te ise dolu Karkamış, Nizip ve Oğuzeli ilçelerini etkiledi. Bu üç ilçedeki mahallelerin yüzde 95’i yüzde 100 oranında zarar gördü.

Diğer mahallelerde Antep fıstığında yüzde 10 ile 40 arasında hasar beklenirken kentte ayrıca fırtına nedeniyle yaklaşık 35 mahallede bulunan 100 yıllık fıstık ağaçları yerinden söküldü. Bölgede yıkılan ahırlar nedeniyle hayvancılık da zarar gördü.

Sulamada kullanılan kuyuların elektriğini sağlayan 30’dan fazla güneş paneli hasar aldı.

Rüzgâr nedeniyle hububatta zarar yüzde 30 bandına ulaşırken sebze ekiminde hasar yüzde 100 oldu. Kilis’te özellikle Elbeyli ilçesi fırtınadan etkilendi.

Bugünün BirGün’ü

TARLASINI SATACAK

Urfa Hilvan’a bağlı Özbaş köyünden fıstık üreticisi Mehmet Sarak da yıkımın vurduğu üreticilerden.

30 yıldır çiftçilikle geçimini sağladığını aktaran Sarak, hasarın ardından tarlasını satmaya karar verdi.

Toplam 700 dönüm bahçesinin 500 dönümünün zarar gördüğünü belirten Sarak, “Batacağız, yapacak bir şey yok. Çiftçiliği bırakmak zorundayım, zararı karşılayamam” dedi. Tarım sigortası yaptırmadığını söyleyen Sarak, “Yaptırıyorsun, bu sefer parayı alana kadar bin dereden su getiriyorlar. Tarlamı satıp borcumu ödeyeceğim” diye konuştu.

‘HERKES NOHUT EKİYOR’

Ayrıca hasar tespiti için de başvurmayacağını kaydeden Sarak, şunları söyledi:

“Geçen sene kuraklıkta başvurdum, vermediler. Sadece zaman kaybı olduğunu düşünüyorum. En azından mağdur çiftçilere yardımcı olunması gerek. Son 4 senedir zararla kapatıyorum, borçlanarak üretime devam ediyorum. Çiftçilik bitti artık. 5 bin dönüm eken üretici 100 dönüme düşürüldü koşullarla.

Eskiden 20 ürün ekerken şimdi hangi ürüne gübre, mazot gitmiyor diye bakıyoruz. Nohutta bu girdiler daha düşük olduğu için ülke nohut, mercimek yuvasına döndü, herkes bunları ekip biçiyor. Bu ülke için de büyük bir kayıp.”

BirGün’e konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan Ziraat Mühendisleri Odası Başkanı Murat Kapıkıran ise, Antep ve Urfa’da fıstıkta oluşan hasarın bir kısmının yaprağı yok ettiği için gelecek seneye de olumsuz etki edeceğini aktardı.

Fıstıkta görülen hasarın güneş çıktıktan ve kuruma olduktan sonra dökülmelerle daha net tespit edileceğini belirten Kapıkıran, “Antep’te sökülen fıstık ağaçlarının sayısının tespitleri henüz yapılmadı, çalışmalar devam ediyor. Hayvancılık da etkilendi fırtınadan. Bunun da tespit çalışmaları devam ediyor. Ayrıca bölgede sulamada ve kuyularda kullanılan elektriği üreten güneş panellerine de ya sübvansiyon kapsamında ya da sigorta kapsamında tazmin edilmesi gerekiyor” şeklinde konuştu.

3 BİN LİRAYA YÜKSELEBİLİR

“Türkiye’deki piyasa regülasyonlarını tüccarlar yapıyor” ifadelerini kullanan Kapıkıran, “Tüccarlar doluyu ve zararları gerekçe göstererek hudutsuz biçimde artış yapabiliyor. Piyasanın regüle edilmesi devletin bu konuyla ilgili kontrol denetimiyle alakalı. Bu şartlarda Antep fıstığındaki hasarların ürün fiyatlarına etkileri de aynı oranda -yüzde 30-40 ile yüzde 100- arasında değişecektir. Üretici çıkış fiyatlarının sonraki kısmındaki manipülatif yükselmeler tamamen kamu denetimiyle kontrol altına alınmalıdır. Alınmazsa fiyatlar da yüzde 200-300’e varan artışlar olabilir. Antep fıstığı bugün piyasalarda minimum 1500 lira. Bu artışlarla bu fiyat 3 bin liraya yükselebilir” cümlelerine yer verdi.

ÜRETİCİYE FİDE VERİLMELİ

Hasarın hızlı bir şekilde tespit edilmesi gerektiğine dikkat çeken Kapıkıran, yapılması gerekenleri şöyle sıraladı:

“Yapılan bazı yatırımların tekrarlanması gerek. Mesela sebzecilik de fideler ölmüşse tekrar yapılması gerekiyor. Bunun tamamen ücretsiz, sübvansiyon kapsamında çiftçilere hızlıca tekrar verilmesi gerek.

Fide maliyetini çiftçilere yüklememek gerek. Bölgede yeni fide dikimi oldu, kayıp çok büyük. 3 aylık periyotta gelişen fide ekimi için Mayıs ayında ekim yapılıyor. Dolayısıyla bölge dışındaki büyük üreticilerden fide alınıp çiftçilere verilmeli. Yoksa bu saatten sonra o bölgede yeniden üretim yapılamaz.

Ayrıca bölgedeki destekleme ödemeleri hep bir sonraki yıla sarkıyor. Böyle olmaması, hızlıca yapılması gerekiyor. Öte yandan TARSİM çalışmalarının artık kapsam dışı ya da üye olmayan çiftçileri de kapsayacak ve onların da destekler ile sigortadan faydalanabilmesini sağlayacak hükümet bütçesinin hemen planlanıp ödemelerin yapılması gerekiyor.”

ÖDEME YAPILMADI

Urfa Hilvan Ziraat Odası Başkanı Hikmet İpar da çiftçilerin yıllardır destek alamadığını vurguladı.

2025 yılında yaşanan ve yine üreticiye büyük zarar yaratan don ve kuraklığa dikkat çeken İpar, “Dondan zarar gören bölgelerde nispeten ödeme yapılırken kuraklıktan dolayı meydana gelen zararın ödemesi yapılmadı. Sadece Urfa’da 1 milyon 600 bin dönüm kuru tarım arazisi kuraklıktan etkilendi önceki yıl. O zaman da hasar tespiti yapıldı ancak hâlâ bir ödeme yapılmadı. Bu sene de aynı şekilde hasarı olan üreticilerimiz ihbarlarda bulunuyor. Zararın tamamının karşılanmayacağını biliyoruz ama çiftçi üretime devam etmesi için desteklenmeli” ifadelerini kullandı.

‘TEFECİYE DÜŞEN VAR’

Son yıllarda neredeyse her üründen zarar eden üreticilerin borçlanarak üretim yaptığını vurgulayan İpar, “Tefeciye düşen üreticilerimiz var bölgede. Taleplerimize rağmen Ziraat Bankası’na borçlanan üreticinin borçları dahi ertelenmedi. Afetler çiftçilerimizi yine mağdur ediyor ancak verilen destekler yetersiz. Bu sene hem afetlerden hem de girdilerdeki aşırı yükselişten kaynaklı kesinlikle ek destek gerekiyor. Eğer çiftçi Türkiye’de bu şartlar altında hâlâ üretim yapıyorsa benim gözümde kahramandır” dedi.

Urfa Haliliye Ziraat Odası Başkanı Ahmet Eyyüpoğlu ise, “Afet, bu seneki fıstık üretimini ve dolayısıyla gıda fiyatlarını da etkileyecek. Özellikle fıstık ve hububatta. Buğday, arpa ve mercimekte ciddi zarar var” ifadelerini kullandı.

Antep Nizip Ziraat Odası Başkanı Sıddık Durmaz ise, “2-3 sene ürün alamayacağız belki de. Antep fıstığında ürün az olacak, mutlaka fiyat artışı olacak. Üretici devletten destek bekliyor. Bölgenin afet bölgesi ilan edilmesini istiyor. Geçen sene de don vurdu. Çiftçi perişan halde” dedi.

Kaynak: BirGün