İstanbul’da 2024 yılında gerçekleştirilen 1 Mayıs eylemleri, “Utanç görüntüleri” olarak nitelendirilen görüntülere sahne oldu. 1 Mayıs kutlamalarında Saraçhane’den Taksim’e yürümek isteyenlere yönelik sert müdahaleler gerçekleştirildi. Müdahalelerin ardından çok sayıda gözaltı gerçekleştirildi. Eylemlerin ardından 21 Mayıs’ta yapılan ev baskınları ile gözaltına alınan 27 kişi de tutuklandı. 1 Mayıs ve 21 Mayıs’ta gerçekleştirilen tutuklamalarla birlikte, İstanbul’da 1 Mayıs eylemlerinde tutuklanan kişi sayısı 74 oldu.
1 Mayıs eylemlerinde Saraçhane’den Taksim’e yürümek için tutuklananlar arasında üniversite öğrencisi Umut Kabaklı da yer aldı. Kabaklı’nın annesi, “Oğlum sağa sola ateş açsaydı şu anda dışarıdaydı” diyerek oğlunun tutuklanmasına tepki gösterdi.
CEZA TALEBİ
Kabaklı’nın 6 Mayıs 2024 tarihli tutuklama kararında, “Başvurucunun isnat edilen suçları işlediğine dair kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delillerin mevcut olduğu belirtilerek bu suçların niteliği, kanunda öngörülen yaptırımın ağırlığı, delilleri karartma ve kaçma şüphesinin bulunması hususlarına bağlı olarak adli kontrol tedbirinin yetersiz kalacağı ifade edilmiştir” denildi. Başsavcılığın 29 Mayıs 2024 tarihli iddianamesinde ise Kabaklı’nın, “Kanuna aykırı toplantı ve yürüyüşlere silahsız katılarak ihtara rağmen kendiliğinden dağılmama, görevi yaptırmamak için direnme, kamu malına zarar verme ve kasten yaralama suçlarından” cezalandırılmasını istedi.
İddianameyi kabul eden İstanbul 25’inci Asliye Ceza Mahkemesi, 6 Haziran 2024 tarihli kararında başvurucunun tutukluluk hâlinin devamına karar verdi. Kabaklı’nın tutukluluk kararına itirazı ise İstanbul 31’inci Ağır Ceza Mahkemesi tarafından reddedildi.
TAHLİYE KARARI
Kabaklı, 2 Temmuz 2024 tarihinde Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuruda bulundu. Mahkeme, 3 Temmuz 2024 tarihinde Kabaklı’nın tahliye edilmesi yönünde karara imza attı.
AYM’DEN DERS
Kabaklı, tutuklama tedbirinin hukuki olmadığı gerekçesiyle “Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı” ile “Toplantı ve gösteri yürüyüşü” hakkının ihlal edildiği gerekçesiyle AYM’ye bireysel başvuru yaptı. Yüksek Mahkeme, 17 Şubat 2026 tarihinde başvuruyu sonuçlandırdı. Mahkemenin kararının gerekçesinde ders niteliğinde ifadeler kullanıldı.
AYM, Kabaklı hakkında uygulanan tutuklama tedbirinin meşru bir amacı bulunmadığının altını çizerek, “Tutuklama tedbiri hukuki değildir” dedi. Kararda, başvurucunun barışçıl bir gösteriye katıldığı için tutuklandığı kaydedilerek, “Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiğinin” altını çizdi.
TAZMİNAT KARARI
AYM, Kabaklı ile ilgili kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ve toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiği yönünde hüküm kurdu. Kabaklı’ya 300 bin TL manevi tazminat ödenmesi kararlaştırıldı.
∗∗∗
BİNLERCE İHLAL
AYM’nin 2012-2025 döneminde aldığı hak ihlali kararları içinde “Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı” kararlarının ağırlığı dikkati çekiyor. Yüksek Mahkeme’den çıkan çıkan 84 bin 519 hak ve özgürlük ihlali kararlarından bazılarının türlere göre dağılımı şöyle sıralanıyor:
• Kötü muamele yasağı: Bin 183
• Yaşam hakkı: 329
• Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı: Bin 747
• İfade özgürlüğü: 4 bin 896
• Sendika hakkı: 441
• Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı: Bin 225
Kaynak: BirGün