Duygu Erdoğan / İSTANBUL – Dünyada çiftçiler savaşın gölgesinde üretmeye devam ediyor. Artan maliyet baskısı, ilkbahar gibi üretim için kritik bir dönemde toprak hazırlığı, ekim ve hasata yönelik kaygıları tetikliyor. Çiftçinin en büyük iki maliyet kalemi olan mazot ve gübredeki hızlı fiyat artışları, üretimde planlamayı zorlaştırıyor.
Haftalık hatta günlük zamlarla karşı karşıya kalan üreticilere, küresel çaptaki bu sorun için ülkeler farklı farklı destek ve katkı programları oluşturmaya başladı. Yurt içinde de endişeli bir bekleyiş var. Üretimin faturası giderek kabarırken sürdürülebilir maliyetler için ek destekler ya da ürün alım fiyatlarının bu kapsamda artırılması talep ediliyor.
Arz sınırlı, fiyat yüksek
28 Şubat 2026’da ABD ve İsrail’in, İran’a yönelik geniş çaplı hava saldırılarıyla başlayan ve İran’ın bölgedeki ABD üsleri ile İsrail’ibalistik füzelerle hedef almasıyla bölgesel bir savaş başlamış oldu. Petrol ile gübre üretiminde önemli bir merkez olan bölgedeki bu savaş tarımın da aleyhine işliyor. Geçen 25 günde maliyetler ülkelere göre yüzde 40 ila yüzde 100 arasında yükseliş gösterdi.27 Şubat’ta ton başına 482.50 dolar seviyesinde olan üre fiyatları, mart ortası itibarıyla yaklaşık yüzde 50 artarak 720 dolara ulaştı. Yakın zamanda da 780 doları zorlayacağı görülüyor.Aynı dönemde Orta Doğu çıkışlı amonyak fiyatları da yüzde 24 artarak 600 dolar sınırına dayandı.
Uzmanlar ne diyor?
Tarım Yazarı Ali Ekber Yıldırım: Çiftçiler diyor ki,‘75-80 liraya mazot alıp, onun üzerine 35-40 bin liraya da gübre alırsak tonunu, nasıl üretim yapacağız?’Türkiye kimyevi gübrede yüzde 90’ın üzerinde dışa bağımlı. Dolayısıyla her yıl ortalama 1 milyar dolar ödeyip gübre veya gübre maddesi ithal ederken, şimdi savaşla birlikte faturaikiye üçe katlanacak. Temel destek planlı üretim desteğimutlaka güncellenmeli.İkincisi; yine üreticiye ilave bazı desteklerin mutlaka bu dönem için verilmesi lazım. Aslında verilecek destek çiftçiye değil, aynı zamanda tüketiciye ve ülkeye de verilmiş olacak.
Prof. Dr. Süleyman Soylu: Çiftçi endişeli. Fiyatbugünden yarına değişiyor. Hububat için gübre zamanı, diğer yandan ilkbahar ekimleri için toprak hazırlanacak, mayıs sonunda hasat başlayacak. Hepsi en büyük iki maliyet kalemi olan gübre ve mazotla oluyor. Yakın zamanda bir destek modeli oluşturulmazsa ya da ürün alım fiyatının maliyetleri karşılayacak şekilde artırılacağı ifade edilmezse; ürün deseni de değişebilir. Daha az maliyeti olan ürün ekimi artar.
25 günde ne oldu?
Savaşın en büyük etkileri İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatmasıyla gerçekleşiyor.Basra Körfezi’nin ağzındaki Hürmüz Boğazı, Orta Doğu’daki petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) üretimini Umman Denizi ve Hint Okyanusu üzerinden dünya pazarlarına bağlıyor.Deniz yoluyla yapılan petrol sevkiyatının yüzde 25’i Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor. Buradaki geçişlerin kesilmesi, dünyada enerji darboğazını getirirken, ülkelerin mazot / motorin fiyatlarını da katlıyor.
Körfez bölgesi aynı zamanda yıllık yaklaşık 16 milyon ton gübre üretiminin merkezi. Ancak yanı sıra dünyanın en büyük üreticilerinden Çin ve Hindistan’ın ithalat ve ihracatında en önemli payı alan geçiş hattı. Hürmüz Boğazı’nda gemi trafiğinin durma noktasına gelmesi, küresel nitratlı gübre arzının yüzde 38’ini, fosfatlı gübre arzının da yüzde 20’sini kesintiye uğrattı.
Türkiye’de son durum
Türkiye’deüretim için yakın zamandakritik kararlar alınabilir. Artan mazot fiyatı bir yandan tarla işlerinin arttığı ilkbaharda çiftçi için temel sorun olurken diğer yandan ise hasat için düşündürmeye başladı. Ocakta 53 ila 58 lira bandında olan motorin fiyatı 78lirayaçıktı. Henüz bir ay olmadan savaşın maliyeti ile yurt içinde sadece mazot fiyatında üretici için yüzde 40’ı aşanmaliyet farkı oluştu.
27 Şubat’ta ton başına 482.50 dolar olan üre fiyatı, mart ortası yaklaşık yüzde 50 artarak 720 dolara ulaştı. Orta Doğu çıkışlı amonyak fiyatı da yüzde 24 artarak 600 dolara dayandı. Tüm bunlar gıda üretimini tehdit ederken, yurt içinde de hububat gübreleme zamanı üre gübrede ton fiyatı 25 bin liradan 35 bin liraya çıktı. İlkbahar ekimi için fosfor ağırlıklı taban gübre kilo fiyatı ise 34 liradan 44 liraya yükseldi.Gübrede arz sıkıntısı olmadığı ama fiyatların yansıtıldığı ifade ediliyor.
Acil ek paketler gündemde
İspanya’da hükümet bu süreçte tarımda acil destek paketini gündeme aldı. Tarımsal amaçlı kullanılan mazotta ek indirim uygulanacak. Gübre için ek bütçe onaylandı.
Amerika Çiftçiler Birliği Federasyonu ABD Başkanı Donald Trump’a mektup göndererek gübre konusunda destek istedi. Burada üre fiyatının ton başına 140 dolar arttığına dikkat çekildi.
İtalya da tarım için mevcut maliyet artışlarına göre bir çalışma yapıyor. Ortaya çıkan maliyetlere göre çiftçilere ek destekler duyurulacak.
Kaynak: Milliyet
