STK’lardan kampanya: Türkçeleştirilen yer adları Kürtçe adlarına dönülsün
Federe Kürdistan Bölgesi’nde sivil toplum kuruluşları, tarih araştırmacıları ve kültürel miras aktivistleri, Türkçeleştirilen yer adlarının Kürtçe özgün isimleriyle yeniden kullanılmasını talep eden bir kampanya başlattı. Kampanya kapsamında, tarihi yer adlarının resmi kayıtlara, haritalara ve yönlendirme tabelalarına yeniden geçirilmesi isteniyor.
Nujinha’da yer alan habere göre; kampanyayı yürütenler, coğrafi isimlerin yalnızca yerleşim yerlerini tanımlamadığını; aynı zamanda bölgenin tarihsel hafızasını, kültürel kimliğini ve toplumsal belleğini yansıttığını belirtiyor.
Yer adlarının değişimi tarihsel bir sürecin parçası
Araştırmacılara göre yer adlarının değiştirilmesi yalnızca idari bir uygulama olmadı. Bu değişiklikler, farklı dönemlerde uygulanan siyasi politikalarla bölgenin tarihsel ve kültürel kimliğini yeniden şekillendirme girişimlerinin de bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Uzmanlar, yer adlarındaki değişimin kökeninin Osmanlı dönemine uzandığını ifade ediyor. Köy ve yerleşim yerlerinin isimlerinin Osmanlı idari sistemi içinde Osmanlı Türkçesiyle kaydedildiğini, sonraki dönemlerde ise Irak’taki farklı yönetimlerin bu isimleri koruduğunu ya da Araplaştırma ve demografik değişim politikaları kapsamında yeni adlar verdiğini belirtiyor.
Araştırmacılar, bu uygulamaların zaman içinde bölge halkı ile yaşadıkları yerlerin tarihi adları arasındaki bağı zayıflattığını ifade ediyor.
Yüzlerce köyün adı değiştirildi
İsim değişikliklerinin Kerkük, Germiyan, Tuzhurmatu, Kifrî, Hanekin, Ninova Ovası ile Duhok ve Hewlêr’in (Erbil) bazı bölgelerinde yüzlerce köyü kapsadığı belirtiliyor.
Tarihçilere göre bugün kullanılan Türkçe yer adlarının önemli bir bölümü, Kürtçe özgün isimlerin çevirileri ya da Osmanlı dönemindeki aşiret ve şahsiyetlerden esinlenerek oluşturuldu. Bu isimler zaman içinde resmi kayıtlara yerleşti.
Araştırmacılar, coğrafi isimlerin toplumların tarihsel varlığını belgeleyen kültürel miras unsurları olduğunu vurgulayarak, isim değişikliklerinin kültürel hafızaya doğrudan müdahale anlamına geldiğini ifade ediyor.
140’tan fazla köy için isim iadesi talebi
Son aylarda başlatılan kampanya kapsamında, değiştirilen köy adlarının yeniden Kürtçe özgün isimleriyle resmi kayıtlara geçirilmesi talep ediliyor.
Kampanya iki aşamalı yürütülüyor. İlk aşamada yaşlıların tanıklıkları, eski haritalar, el yazmaları ve sözlü tarih kayıtlarıyla tarihî yer adları belgeleniyor. İkinci aşamada ise yerel yönetimler ve il meclislerine başvurular yapılarak bu isimlerin resmî belgelerde, haritalarda ve yön tabelalarında yeniden kullanılması isteniyor.
Kampanyayı yürütenler, Federe Kürdistan Bölgesi’nde halen 140’tan fazla köyün Türkçe isim taşıdığını belirtiyor.
Kürtçe isimlerin yeniden kullanılması isteniyor
Kampanya kapsamında çok sayıda yerleşim yerinin tarihi Kürtçe adlarının yeniden kullanılmasına yönelik öneriler de paylaşıldı.
Buna göre Altunköprü yerine Berdî, Karahençir yerine Hencîre, Karatepe yerine Kerde Reş, Karadağ yerine Siyakêw, Başbulak yerine Serkanî, Ağbulak yerine Kanî Spî, Sarıbulak yerine ise Kanî Zerd isimlerinin kullanılması öneriliyor.
Ayrıca çok sayıda köy isminde yer alan “tepe“, “bulak“, “köy” ve “kara” gibi Türkçe eklerin de Kürtçe karşılıklarıyla değiştirilmesi talep ediliyor.
Hukuki ve idari süreç
Kampanya kamuoyunda destek görmesine rağmen, tarihi isimlerin resmi olarak kullanılabilmesi için tapu kayıtları, devlet belgeleri ve resmi haritalarda değişiklik yapılması gerekiyor. Haberde aktarılana göre, bu hem Federe Kürdistan Bölgesi Hükümeti hem de Irak merkezi hükümetiyle koordinasyon gerektiren hukuki ve idari bir süreç.
‘Amaç tarihsel hafızayı görünür kılmak’
Bazı siyasi çevrelerin girişimi siyasi bir adım olarak değerlendirdiğini aktaran kampanya yürütücüleri ise amaçlarının tarihi yer adlarını yeniden görünür kılmak ve bölgenin coğrafi kimliğini korumak olduğunu vurguluyor.
Araştırmacılar, özgün yer adlarının korunmasının somut olmayan kültürel mirasın önemli bir parçası olduğunu belirterek, hazırladıkları bilimsel dosyaları tarihî belgeler, eski haritalar ve sözlü tanıklıklarla desteklediklerini ifade ediyor.
Kampanyayı yürütenler, Kürtçe özgün yer adlarının yeniden kullanılmasının gelecek kuşaklara tarihsel hafızanın ve coğrafi kimliğin aktarılması açısından önemli bir adım olacağını belirtiyor.
Kuzeydoğu Suriye’de Kürt yerleşim yerlerinin isimleri değiştiriliyor
To read the full story from the source: İlke TV
