Onur Yürüyüşü Türkiye’de yine yasaklandı. Son resmi izinli Onur Yürüyüşü 2014 yılında yapılmıştı. RTE’nin 2002 yılında bir söyleşide eşcinsel hakları için sorulan soruya “Eşcinsellerin de kendi hak ve özgürlükleri çerçevesinde yasal güvence altına alınması şart. Zaman zaman bazı televizyon ekranlarında onların da kendi haklarını arama yönündeki sergiledikleri performansı biz de insani buluyoruz” yanıtının üstünden çok sular aktı.  Boyner Grubu, Haziran 2015’teki İstanbul Onur Yürüyüşü döneminde, resmi kurumsal sosyal medya hesaplarından gökkuşağı renkli bir görselle açıkça “Çeşitlilik en büyük zenginliğimizdir. Yürüyoruz” mesajını paylaşmıştı. Şimdilerde sadece “kadın çalışmalarını” destekliyor!  

Türkiye’de “Onur”, egemen siyasal İslamcı iktidarın gücü eline alana kadar her alanda özgürlükçü, gücü elde ettikten sonra ise şiddet yoluyla rıza üretme stratejisinin en somut örneklerinden biri oldu.  Bugün cinsel kimlik ve haklar iktidarın şiddet dolu bir yasaklama ve suçlulaştırma dalgası ile liberal-seküler orta sınıfın sadece “yaşam tarzı savunusu” zeminine sıkışıp kalmış durumda.  

Dünyada ise, özellikle küresel şirketler, milyon dolarlık bütçeler ayırarak yürüyüşün destekçileri olmaya hala devam ediyorlar.  HSBC’nin Londra merkezinde Haziran ayı boyunca gökkuşağı bayrağı dalgalanıyor. Aynı bankanın İstanbul şubesinde ise derin bir sessizlik hâkim. Ne ilan, ne logo, ne tek bir paylaşım. HSBC ve Citibank için de durum farklı değil. Üç bankanın, Türkiye şubelerinde çalışan LGBT çalışanları için “bir kuru pasta verip vermedikleri şüpheli” Türkiye pazarını kaybetmemek için kimlik siyaseti coğrafyaya göre ayarlanıyor: Batı’da “kapsayıcı”, Doğu’da görünmez.  

SINIF MESELESİ

Siyahi sivil haklar geleneğinden, ırksal adaletsizliğe karşı “uyanık olmak” anlamıyla doğan “woke” kavramı, zamanla genişleyerek LGBT hakları, dil politikası ve kültürel temsil alanını kapladı. Bu genişleme kuşkusuz gerçek kazanımlar getirdi; görünürlük arttı, ayrımcılık yasal düzlemde tartışılır oldu. Ancak bu parıltılı dalga, hayatın can damarı olan sınıf meselesini sinsice kenara itti. 

1969’da Stonewall’da polise ve devlete ilk taşı atanlar; evsiz gençlerdi, seks işçileriydi, yoksullardı. Hareketin başlangıç çizgisi ezilen sınıftı. Bugünün ana akım söylemi ise sadece orta sınıfın “kültürel temsil” taleplerini konuşuyor. Kirasını ödeyemeyen, güvencesiz fabrikalarda ya da plazalarda sömürülen LGBT ler bu vitrinde kendilerine yer bulamıyor. 

Bu durum, kapitalist aklın insanı ve arzuyu metalaştırdığı o büyük “şeyleşme” döngüsünün ta kendisi. Sistem, tehlikeli gördüğü bir isyan mirasını alıp, kurumsal logoların arkasına saklayarak ehlileştiriyor, onu zararsız bir tüketim nişine dönüştürüyor. Adına Gökkuşağı Kapitalizmi diyebileceğimiz bu süreç, ezilenlerin hafızasını kurumsal şirketlerin halkla ilişkiler bütçesine sığdırma çabasından öte değil. Pop-liberal gevezeliklerin iddia ettiği gibi bu bir “özgürleşme söylemi” değil, sistemin muhalif potansiyeli içine alıp ondan bile kar etme stratejisiydi. 

Türkiye’de süreç daha da vahşi ve çift taraflı işliyor. Bir yanda devlet, homofobiyi ve muhafazakârlığı kendi rıza üretiminin, hegemonik blokunun harcı olarak kullanıyor. Öte yanda seküler-liberal muhalefet, bu ezilme deneyimini kurumsal dengeleri bozmamak adına sınıfsal ve anti-kapitalist bir hatla buluşturmaktan ödlekçe kaçınıyor. Sonuçta mesele, iki kamplaşmış siyaset kitlesinin birbirine girdiği kültür savaşına sıkışıyor. 

AYNI BEDENDE

Bu iki taraflı kuşatma —sağın çıplak şiddeti ile liberalizmin sahte şefkati arasında kalmak— somut bir ruhsal ve siyasi basınç üretiyor. Siyaset “mutlak iyi” ve “mutlak kötü” ikiliklerine hapsediliyor; aydınların ve kitlelerin sınıfsal, yapısal görme kapasitesi törpüleniyor. Fatura sadece bireysel ahlaka kesildiğinde, kapitalist devlet aygıtının rolü perdeleniyor. 

Kimlik siyaseti sınıf siyasetinin yerine geçemez; sınıf siyaseti de kimliği paranteze alarak tutarlı bir özgürleşme politikası kuramaz. Kira ödeyemeyen lezbiyen bir kadın hem sınıfsal sömürüyle hem de kimliği üzerinden kurulan ataerkil şiddetle aynı anda, aynı bedende yaşıyor.  

Woke dalgasına gelen toplumsal tepkinin büyük bölümü “halkın doğuştan gerici” olmasından değil; hareketin, insanların yakıcı hayat sorunlarıyla konuşmadığına dair haklı bir histen besleniyor. Eşcinsel bir çiftin kağıt üzerinde evlilik hakkı varken barınma ve beslenme hakkı yoksa, bu temsil kimin özgürlüğünü genişletiyor? 

Onur Ayı’nı ve cinsel yönelim/kimlik alanını egemen sağın lügatiyle bir “ahlak terörü” olarak kodlamak ne kadar egemen sınıf çıkarına hizmet ediyorsa; bunu sınıfsal çelişkilerden yalıtılmış, AB fonlarına ve kurumsal şirketlerin sponsorluklarına sıkıştırılmış bir liberal “çeşitlilik” projesine indirgemek de o kadar kapitalist yabancılaşmanın ürünü.  

Gerçek bir özgürleşme mücadelesi, hayatı parçalara ayıran bu sahte ikilikleri reddetmek zorunda. Kimliklerin ve arzunun özgürleşmesi, kapitalist üretim ilişkilerinin, mülkiyet rejiminin ve onun kurduğu otoriter devlet aygıtının yapısal olarak dönüştürülmesi mücadelesinden bağımsız ele alınamaz. 

Kaynak: BirGün