Umut Can FIRTINA

NATO, Ankara’daki zirveye hazırlanırken toplantının ana gündem maddelerinden Ukrayna cephesi kızışıyor. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski “savaşı sona erdirmesi için saldırgan devlete baskı uygulamak” amacıyla Rus hedeflerine yönelik 40 günlük bir operasyon onayladığını açıkladı. Zelenski’nin açıklaması, Ukrayna’nın Rusya’nın derinlerinde artan saldırılarının ardından geldi. Son haftalarda Ukrayna, Kırım ve Moskova başta olmak üzere Rusya’nın lojistik hatları, enerji altyapısı ve iç güvenlik algısını hedef alan bir dizi uzun menzilli saldırı gerçekleştirdi. Zelenski, Belarus’un Ukrayna’ya yönelik olası saldırganlığını genişletebileceği yönündeki uyarısını da yineleyerek Belarus-Ukrayna sınırında askeri altyapı çalışmalarının tamamlanmak üzere olduğunu söyledi.

Rusya Savunma Bakanlığı ise önceki gece boyunca Moskova dâhil farklı bölgeler üzerinde Ukrayna’ya ait 660 İHA düşürdüklerini bildirdi. Ukrayna’nın artan saldırıları Avrupa’nın yanı sıra Ukrayna meselesinde ton değiştiren ABD’nin yeni askeri yardım taahhütleri sonrasında geldi.

∗∗∗

ABD’NİN DEĞİŞEN TONU

Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov, Kiev’e verdiği destek göz önüne alındığında, ABD’nin Ukrayna konusunda tamamen tarafsız olmadığını söyledi. Batı Avrupa’nın, Ukrayna’da barışın sağlanmasında en büyük engel olduğunu kaydeden Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Maria Zaharova da ABD’nin Ukrayna’ya desteğini eleştirerek “Kiev’e verilen askeri teçhizatı, meşru askeri hedef olarak kabul ediyoruz” dedi. NATO liderleri ise gerilimin arttığı Ukrayna cephesinin yanı sıra Avrupa’nın savunma mimarisi, savunma harcamalarının artırılması ile güney kanadındaki yeni stratejileri ele alacak. ABD’de Başkan Donald Trump’ın ittifakın yükünü devretmek istediği Avrupalı müttefiklerine ve Kiev’e yönelik daha yumuşak bir ton belirledi. Avrupa, yeni güvenlik mimarisini NATO içinde kurma planları yaparken zirveye ev sahipliği yapacak Ankara, artan rolünü avantaja çevirmenin peşinde.

Zelenski’nin de katılacağı Ankara’daki zirvede NATO’nun Ukrayna’ya desteğini yineleyeceğini belirten ittifakın Genel Sekreteri Mark Rutte, “Mesele sadece güvenliğin artması değil. Aynı zamanda ekonomilerimizi büyütecek bir savunma sanayii devriminin henüz başındayız” dedi. 

∗∗∗

BAĞIMLILIKLAR GÜN YÜZÜNE ÇIKTI

Doç. Dr. İkbal Dürre / Moskova Devlet Üniversitesi

Trump’ın ve Batı blounun Ukrayna savaşındaki tutumu son zamanlarda eskiye oranla çok daha sert bir tavra büründü. Değişimi en somut şekilde G7 zirvesinde gözlemledik. Alaska zirvesindeki Trump ile Fransa’daki Trump aynı çizgide değildi. Bu değişimde hem Trump’ın kendi tutumundaki farklılaşmanın hem de Avrupalı liderlerin, özellikle de Fransa’nın uyguladığı yoğun baskının ciddi bir payı var.

Trump bir nevi Putin’e “Sana verdiğim süre doldu” diyor. Seçildiğinden bu yana Rusya taraftarı sayılabilecek, en azından Ukrayna taraftarı olmayan bir tavrı vardı. Trump, Rusya’nın sahada beklenen ilerlemeyi sağlayamaması ve Ukrayna’nın Avrupa desteğiyle Rus altyapısına ciddi zararlar vermesi üzerine pozisyonunu değiştirdi.

İran’daki savaşın, 60 günlük bir süreyle de olsa dondurulması, Trump’ın Rusya’ya karşı tavrını sertleştirmesi için ona hem pratik hem de teorik bir alan açtı. Batı bloğu ülkelerinin Trump’a yaptığı baskının bir boyutu da aslında buydu. çünkü İran’daki savaşın uzaması hem cephe durumu hem de ekonomik anlamda Rusya’nın işine geliyordu.

Avrupa da İran savaşında umduğunu bulamayan Trump’ı “Biz sensiz yapamıyoruz ama sen de bizsiz yapamıyorsun” kozuyla ikna etti. Eğer Transatlantik güvenlik sistemi yeniden harekete geçirilmezse, ABD tek başına istediğini yapamaz. Rusya’nın Ukrayna’da istediğini alması, uzun vadede ABD’nin de aleyhine olur.

İşin enerji boyutunda ise ABD’nin Kuzey Akım projesini tamir ederek Rus gazını kendi aracılığıyla Avrupa’ya satma planı yatıyor. AB, Ukrayna meselesinde ortak duruş sergileme karşılığında Trump’a bu ekonomik teklifle gitmiş olabilir.

‘NE İSTEDİYSEK VERİYOR’

Herkesin birbirine karşı kozlarını öne sürerek sesini yükseltebildiği bu ortamda Erdoğan’ın elinde Trump’tan, Trump’ın elinde de Erdoğan’dan başka pek kimse kalmadı. Trump, Erdoğan için “Ne istediysek verdi” diyerek aslında bu bağımlılık ilişkisini de ifşa ediyor. İç siyasette sıkışmış iktidar için şu an kazanım ve meşruiyet sağlayabileceği tek yer ABD gibi duruyor. Tom Barrack’ın “meşruiyet” çıkışı da bunu net şekilde ortaya koyuyor.

Türkiye son dönemde Rusya’yı neredeyse unutmuş bir siyaset izliyor; liderler arasındaki temaslar azaldı. Rusya’nın tepkisini ölçmek ve gönlünü almak için “Bahçeli kartı” devreye sokuldu. Bahçeli’nin TRÇ (Türkiye-Rusya-Çin) ittifakı söylemleri, “NATO ile ilerliyoruz ama hâlâ sizi dengelemeye çalışıyoruz” mesajı veren bir devlet politikasıdır. Ancak Bahçeli’nin ABD’ye yönelik sert ve çelişkili açıklamaları, Ankara’daki kafa karışıklığını özetliyor.

GÖZÜ NATO ZİRVESİNDE

İran meselesi ABD için bir turnusol kâğıdı oldu. Yaklaşan NATO zirvesi, hem ABD’nin bölgeye silah satışlarını artıracağı hem de Körfez’i Türkiye üzerinden kendi kontrolünde bir askeri yapıya dönüştürme formülü arayacağı bir mecra olacak. Ayrıca Kafkasya ve Ermenistan meselesinde, Türkiye’nin daha net bir NATO yanlısı tavır alması konusunda baskı artabilir.

Türkiye ile NATO ilişkilerinin gelişmesi, Rusya açısından şaşırtıcı bir durum değil. Ancak özellikle Kafkaslar olmak üzere Moskova, Ankara’daki NATO zirvesinden çıkacak olan sonuçlara göre pozisyonunu yeniden değerlendirecek.

Kaynak: BirGün