Deniz Burak BAYRAK
Japon sanatçı, müzisyen, performans üreticisi ve aktivist Yoko Ono’nun “Yoko Ono: Insound and Instructure” adlı sergisi 25 Haziran’da Sakıp Sabancı Müzesi’nde açılacak.
Çağdaş sanat tarihinde performans ve katılımcı sanatın en etkili figürlerinden biri kabul edilen 93 yaşındaki sanatçı; sık sık barış, hafıza, kadın bedeni, kırılganlık, savaş karşıtlığı ve izleyici katılımı temalarını işledi.
1960’lardan bugüne uzanan şiir, desen, fotoğraf, video, heykel ve enstalasyon gibi farklı mecraları kapsayan eserlerini bir araya getiren bu sergi, İspanya’nın León kentindeki MUSAC (Museo de Arte Contemporáneo de Castilla y León) iş birliğiyle hazırlandı. Serginin önemiyse sanatçının ‘izleyici katılımını’ merkeze alan yaklaşımı. Müzede izleyiciyle birlikte tamamlanan katılımcı çalışmalar da yer alacak.
Serginin merkezindeki ‘Yükseliş’ enstalasyonu ise şimdiden İstanbul’un en sarsıcı sanat olaylarından biri olmaya aday. Ono’nun kadınlara yaptığı, sert ve tartışmasız biçimde politik bir açık çağrı var: “Kadın olduğunuz için gördüğünüz kötülüğe dair bir tanıklık metni göndermeniz için sizi davet ediyorum. Ne kadar açık yazmak isterseniz o kadar açık yazın. Yalnızca gözlerinizi gösteren bir fotoğraf gönderin” diyor Ono. Kadınların hayatında yıllardır dolaşan karanlık, doğrudan kayıt altına alınacak bu çağrıyla. Üstelik sanatçı, katılımcılardan yüzlerini değil, yalnızca gözlerini istiyor. Bu ayrıntı serginin en güçlü yanlarından biri. Müzedeki yüzlerce göz fotoğrafını yan yana düşünmek bile başlı başına sarsıcı bir görüntü olacak. Yüz yok. Kimlik yok. Poz yok. Sadece bakış var. Aynı dünyada yaşayan ama farklı diller konuşmuş kadınların ortak bakışı.
DOĞRUDAN TÜRKİYE’YE TEMAS EDİYOR
Yoko Ono’nun çağrısından ‘Yükseliş’ için, kadınların yaşadığı şiddeti dramatize ya da romantize eden bir iş olmayacağını anlıyoruz. Tersine, yıllardır gündelik hayatın içine gömülmüş deneyimleri görünür hâle getireceği belli. Bu yaklaşım, aslında Yoko Ono’nun sanat pratiğinin en belirgin damarlarından biriyle doğrudan bağlantılı. ‘Cut Piece’, ‘Mend Piece’ ya da ‘Sky Ladders’ gibi işleri, seyirciyi pasif konumdan çıkarıp fiziksel ve zihinsel katılıma zorlamıştı. Fakat İstanbul’daki sergi meselenin yalnızca katılım olmamasıyla ayrışıyor. Burada izleyici, başka kadınların yaşadığı karanlıkla aynı konumda sinyal veriyor.
Ono’nun çağrısı doğrudan bugünün Türkiye’sine de temas ediyor. Serginin İstanbul’da açılması ayrıca dikkat çekici. Kadın cinayetlerinin, erkek şiddeti ile dijital şiddetin, sosyal baskının ve kamusal alandaki cinsiyet eşitsizliğinin sürekli gündemde olduğu bir ülkede ‘Yükseliş’i, sanıyorum ki kimse bir müze etkinliği gibi okumaz. Çünkü bu ülkede kadınlar hâlâ geceleri evine yürürken hızlı adımlar atıyor, toplu taşımada tedirgin oluyor, sustuklarında suçlanıyor, konuştuklarında hedef hâline geliyor. Sergi birilerini epeyce rahatsız edecek gibi görünüyor. Ama zaten estetiğin değil de gerçek hikâyelerin ön planda oluşu, birilerini tarih boyunca hep rahatsız etmemiş mi?
e-posta: yokoono.ssm@sabanciuniv.edu
***
GÖZ FOTOĞRAFLARINI İSTEDİ
“Dünyanın her yerinden, her yaştan kadınlar: Kadın olduğunuz için gördüğünüz kötülüğe dair bir tanıklık metni göndermeniz için sizi davet ediyorum. Tanıklığınızı kendi dilinizde, kendi sözlerinizle yazın, ne kadar açık yazmak isterseniz o kadar açık yazın. İsterseniz yalnızca adınızı yazabilirsiniz ancak soyadınızı yazmayın. Yalnızca gözlerinizi gösteren bir fotoğraf gönderin. Tahribata dair tanıklık metinleri ve göz fotoğraflarınız, ‘Yükseliş’ adlı enstalasyonum kapsamında sergilenecek. ‘Yoko Ono: Insound and Instructure’ sergimin bir parçası olarak 25 Haziran-27 Aralık 2026 tarihleri arasında, İstanbul, Türkiye’deki Sakıp Sabancı Müzesi’nde (SSM) gösterilecek. ‘Yükseliş’ büyümeyi sürdürecek ve birçok ülkede sergilenecek. Katılımınızı içtenlikle umut ediyorum.”
Kaynak: BirGün
